گفت‌وگوي اختصاصي بازتاب با سعيد ابوطالب، نماينده مجلس و عضو كميسيون فرهنگي در مورد طرح جديد مجلس براي استفاده از ماهواره و تاسيس شبكه‌هاي خصوصي

بيش از يك دهه است كه مردم ايران به دلايل مختلفي با ماهواره و برنامه‌هاي آن نزديكي زيادي پيدا كرده‌اند و نيازهاي فراغتي و تفريحي خود را از آن تامين مي كنند. در دهه 70 ديدگاه به ماهواره با برخوردهاي غير علمي همراه بود اما به مرور ديدگاه هاي نمايندگان مجلس و كارشناسان دولت در اين مقوله رنگ و بوي واقعيت به خود گرفت. چندي است سعيد ابوطالب نماينده مجلس و يكي از چهره‌هاي رسانه اي مجلس هفتم به دنبال طرحي براي سامان دادن به قانون قديمي ماهواره است و طرح جديدي را طراحي كرده است.
او به اين طرح خوشبين است و هدف از طراحي آن را پاسخگويي به نياز جامعه است و بي قيد مي‌گفت اگر اين طرح و يكي دو طرح ديگر اجرايي شود ديگر كاري به شغل سياسي ندارم و مي روم دنبال كار خودم.
بي شك در اين گفت‌وگو براي اولين بار نكاتي را خواهيد خواند كه در اين سالها درد دل مردم و مخاطبان رسانه‌ها بود ولي مورد توجه كسي قرار نمي‌گرفت يا به صورت كامل نفي مي‌شد.

«بازتاب»: چرا در اين ده سال گذشته كسي براي دو مداري كه دكتر حسابي براي ايران رزور كرده، كار خاصي براي ارسال ماهواره نكرده كه الان در شرف از دست دادن هستيم ؟!
ابوطالب: ببينيد ما يك بار از دست داديم، در مورد اين نقطه 26 درجه، 15 ماه است مهلت ما تمام شده. ولي خوب كاري كه قبلا كرده بوديم اين بود كه در اين مدت 10 سال ماهواره مرده و مستعمل زهره را آنجا قرار داديم. يعني يك ماهواره خريديم در فضا جابه‌جا كرديم و گذاشتيم در اين مدار و گفتيم اين فضا را اشغال كرديم. ولي مشخص است كه سازمان ارتباطات بين‌المللي ITU متوجه مي‌شود كه اين ماهواره سيگنال نمي‌فرستد.

يك موضوع مهم است كه ماهواره عرب‌ست تقريبا در همين نقطه قرار گرفته و اين بهترين نقطه براي پوشش منطقه ماست. البته ما مدار 47 درجه شرقي را هم داريم ولي اين مزيتي كه در 26 شرقي است، در 47 درجه شرقي وجود ندارد. بالاخره در اين سال‌ها انجام نشده و بحث همواره سر اين بوده كه به مخابرات تعلق داشته باشد يا صداوسيما ! هزينه آن بايد تأمين مي‌شد، بالاخره ندادند و من معتقدم، اگر بخواهم از حالت انفعالي رسانه‌اي خبري دربياييم، حتما بايد ماهواره داشته باشيم و از پوشش فرامنطقه‌اي و مزيت آن استفاده كنيم. مزيت آن اين است كه الان با خيلي از كشورهاي همسايه نزديكي فرهنگي داريم، زبان يكسان و مذهب يكسان داريم. شرايط اقتصادي، سياسي و تاريخي مشابه داريم. بنابراين مي‌توانيم خيلي از كشورهاي منطقه را از كشورهاي عربي گرفته تا كشورهاي آسياي ميانه، تحت پوشش رسانه‌اي خودمان قرار دهيم. اين همه برمي‌گردد به يك موضوع بسيار مهم. چون ما در حال حاضر در عرصه جهاني مزيت اقتصادي نداريم. اصلا ما در عرصه اقتصاد حرفي براي گفتن نداريم. بودجه ساليانه ما 195 هزار ميليارد تومان است كه بعيد به نظر مي رسد نصف بودجه يكي از ايالت‌هاي فقير آمريكا باشد ! اصلا ما در عرصه اقتصادي حرفي نداريم و نمي‌توانيم هم‌آوردي كنيم با دشمنان يا ديگران! در عرصه نظامي هم باز ما مزيت نداريم حالا موقعيت ژئواستراتژيك داريم ولي ابزاري براي اعمال قدرت نداريم. قدرت هم ملموس است و در حد شعار و حرف زدن نيست و بايد ملموس باشد. مزيت ما در ايدئولوژي و فكرمان است. هرجا كه ما در اين سال‌ها توانستيم مقاومت و حتي پيشروي كنيم، مثل لبنان يا جاهاي ديگر به خاطر مزيت ايدئولوژي‌مان بوده است. اين هم ارزش رسانه است. وقتي ما بتوانيم واقعيت مان را منتشر كنيم ديگر لازم نيست به خاطر آن در جهان بدويم! چون كفايت مي‌كند. اين حرفي است كه مشتري و مخاطب پيدا مي‌كند و اين در نهايت در عمق ملت‌ها و دولت‌ها دوستان زيادي براي ما جذب مي كند و چون بالاخره متخصصان و توده‌ها تأثيرگذار هستند در تصميم‌گيري دولت‌ها هم تاثير مي گذارد چون به واقع ديگر دولت‌ها، دولت ملت هستند. من معتقدم ما بايد ازاين وضعيت عقب‌نشستگي در حوزه فرهنگي در بيابيم و به سمت هجوم فرهنگي برويم. اين كار يك سري ابزار مي‌خواهد مثل ماهواره و نيروي انساني متخصص. ما در حال حاضر فاكتور دوم را داريم كه قابليت دارند فكر كنند و پيشينه فرهنگي، تاريخي و مذهبي ما را تبديل به متريال فرهنگي و محصول رسانه اي كنند. هم انگيزه هست هم علاقه. منتهي ما ابزار را از مردم گرفته‌ايم. اين به جهت آن است كه فرهنگ در جامعه ما دولتي بوده و دولت هميشه فكر مي‌كرده صاحب فرهنگ است و اگر قرارست پيام فرهنگ پياده شود بايد از طرف او اين كار بشود، چون كسي بيش از او صاحب فرهنگ و انديشه نيست. من معتقدم دولت مردان ما از معدل جامعه كوتوله‌تر هستند در عرصه فرهنگ و انديشه. ولي چون خودشان سعي كردند جلودار باشند، مردم را كوتوله نشان مي‌دهند. هر چقدر ما كانال دولتي را از فرهنگ بر داريم موفق‌تر هستيم، به همين جهت معتقدم كه ما هر طوري شده به سمت راه‌اندازي شبكه‌هاي خصوصي برويم. من نمي‌گويم قانون اساسي را نفي كرده يا دور بزنيم، راه‌هاي مختلفي وجود دارد. من بعضي را به مسئولان صداوسيما پيشنهاد كردم ولي انگيزه در آنان وجود ندارد.

«بازتاب»: اما در مورد اين ماهواره جديد كه قرار است خريداري شود توضيحاتي بفرماييد.
ابوطالب: وقتي ما مي‌خواهيم ماهواره بخريم اول بايد مشخصات و مختصات ماهواره را به ITU توضيح دهيم. اسم اين ماهواره IRAN-DBS2 است. كه درواقع ماهواره پخش مستقيم تلويزيوني است. حداقل به 300 شبكه تلويزيوني سرويس مي دهد. خاصيت اين ماهواره اين است كه ما شبكه‌هاي ملي، استاني و بين‌المللي كه بيش از 30 كانال مي شود را روي آن قرار مي‌دهيم تا به پوشش فرا منطقه‌اي و منطقه‌اي برسيم. ضمن اين‌كه ما مي‌توانيم پوشش 100 درصدي به وجود بياوريم تا همه مردم ايران همه شبكه‌ها را با بهترين كيفيت نگاه كنند. يك نكته مهم‌تر اين‌كه وقتي ما ماهواره داريم و ديگران را تحت پوشش فرامنطقه‌اي قرار مي‌دهيم كشورهاي ديگري كه ما را تحت پوشش فرامنطقه‌اي قرار داده‌اند مجبور به يك تعامل رسانه اي مي شوند. معاهده بين‌المللي اين‌گونه است كه اگر كسي شما را تحت پوشش فركانسي قرار بدهد بايد با آن كشور هماهنگ كند. ولي كسي اين كار را نمي‌كند نه اروپايي‌ها نه آمريكايي ها و نه حتي عرب‌ها! به جهت اين‌كه ما ابزار مقابله به مثل نداريم ولي اگر ماهواره داشته باشيم مي‌توانيم شبكه‌هاي آنان، شبكه‌‌هاي كشورهاي ديگر، شبكه هاي دوست و شبكه‌هايي را كه مي‌پسنديم به آن ماهواره وارد كنيم.

«بازتاب»: اين چه ربطي به طرح شما دارد؟
ابوطالب: ما احتياج به ماهواره داريم و همه اصرار مي‌كنند و به‌به و چه‌چه مي‌كنند، رئيس مجلس و رئيس سازمان صداوسيما قبول دارند و در حال حل مسائل مالي آن از صندوق ذخيره ارزي هستيم كه از كدام جدول برداشت شود تا مشكل حل شود. اما حالا وقتي ماهواره خريديم قانون استفاده از ماهواره در كشور را نداريم! شما در منزلتان نشسته‌ايد حق نداريد ماهواره داشته باشيد، خوب خيلي اسف‌انگيز است. خوب همه ما هم نمي‌توانيم بگوييم از اين به بعد آزاد هم استفاده كنند. اين موضوع را مي‌خواهم بگويم تحقيق كردم. توسعه يافته، مسلمان، غيرمسلمان تقريبا هيچ كشوري نيست كه ماهواره در آن 100 درصد آزاد باشد و هيچ كشوري هم نيست كه 100 درصد ممنوع باشد. يعني اصلا صفر و يك با ماهواره برخورد نمي‌كنند. اين بستگي به شرايط فرهنگي، جغرافيايي و خيلي موارد ديگر دارد.

ما پيشنهاد كرديم چيزي بين اين موقعيت كه نه كاملا آزاد، نه كاملا محدود. چون من معتقدم از اين 1000 شبكه در حال دريافت، دست‌كم 100 شبكه به هيچ عنوان قابل استفاده نيست و به هيچ دردي نمي‌خورد. نه جريان آزاد اطلاعات رساني است و نه فرهنگ‌سازي مي‌كند، هنجارشكن است و به هيچ دردي هم نمي‌خورد و كساني كه آنها را راه‌اندازي كردند اهداف تجاري داشته و از ابزار فرهنگي براي اين روش اقتصادي استفاده مي‌كنند. بنابراين اين 100 كانال حتما بايد فيلتر شود يعني من معتقدم حتي بايد فيلترينگ را داشته باشيم كه همه جاي دنيا دارند، از سوئد كه كشور اروپاي غربي پيشرفته‌تر نداريم؟ سوئد داشتن ديش را ممنوع كرده و در حال انجام اين قانون است و استفاده از شبكه كابلي اجباري شده است. شبكه كابلي دو مزيت دارد: هم بحث اقتصادي و هم مزيت فرهنگي، به نحوي كه بتوانند فرهنگشان را كنترل كنند. بالاخره همه كشورها خط قرمز دارند ولي ممكن است خط‌قرمزها به هم منطبق نشوند ولي بالاخره همه خط قرمز دارند. آمريكا هم دارد. يعني اين جوري نيست خيلي از سايت‌هايي كه ما در كشور فيلتر مي‌كنيم، آنان فيلتر نمي‌كنند. من معتقدم خيلي از شبكه‌ها هستند كه احتياجي به فيلتر ندارند و قابل استفاده هستند و معتقدم حداقل 100 شبكه وجود دارد كه قابل استفاده هستند. بدون هيچ فيلترينگ يا اعمال كمترين محدوديت!

من معتقدم شبكه‌هايي هست كه از شبكه‌هاي داخلي ما هنجاري‌تر و ارزشي‌تر است. برنامه اين شبكه ها به لحاظ فرم و شكل در برنامه‌هاي داخلي ما بهتر است. شبكه فيلم داريم، مستند، علمي، آموزشي داريم. حالا به خاطر اين‌كه حاكميت حق دارد بلكه وظيفه دارد آن 100 شبكه مضر را فيلتر كند، آيا حق دارد مردم را از ديدن اين 900 شبكه هم منع كند؟ به نظر من حق اين كار را ندارد. اينجا يك قضيه وجود دارد. يك واقعيت و يك ايده‌آل كه ما مي‌خواهيم به سمتش حركت كنيم. واقعيت اين‌است كه اغلب مردم برنامه‌هاي ماهواره‌اي را تا سرحد امكان به آن دسترسي دارند. آمار مي‌گويد جوانان شهري در كل كشور امكان دسترسي به تصاوير ماهواره را تا 70 درصد دارند اين به معناي داشتن ديش نيست، بلكه مي‌توانند به آن دسترسي پيدا كنند. اين آمار عجيب و غريب به نظر نمي‌رسد. ناجا 50 درصد در كل كشور پذيرفته كه اصلا ديش وجود دارد. چون ما مشكل پوشش داريم و يكي از دلايلي كه انگيزه مي‌شود مردم حتي در روستاها به ماهواره روي بياورند، نبود پوشش تلويزيوني در مناطق زندگي آنهاست.

«بازتاب»: در مورد اين سه كانالي كه قرار است راه بيفتد و تصاوير ماهواره را بدون واسطه پخش كند، بحث كپي‌رايت و خط قرمزهايي كه الان صداوسيما اجرا مي‌كند، چه مي‌شود؟
ابوطالب: يك واقعيت را بايد بپذيريم كه مردم به ماهواره مراجعه مي‌كنند و يك دروغ بزرگ هست كه مديران قبلي صداوسيما مي‌گفتند كه تعداد بيننده‌هاي ماهواره خيلي كم است و حتي من يادم مي‌آيد آقاي كردان در جلسه‌اي كه من نشسته بودم و صورت جلسه هم دارد، مي‌گفت: مردم الان 1 درصد بيشتر ماهواره نگاه نمي‌كنند. ولي الان معلوم شده چقدر از مردم ماهواره نگاه مي‌كنند. اين يك واقعيت است. اما يك بحث ديگر است كه آيا همه مردم دارند از ماهواره برنامه‌هاي غيراخلاقي مي‌بينند؟ من مي‌گويم نه! اين دو فرض اگر پذيرفته شود، معلوم مي‌شود ما نتوانستيم تقاضاي آنان را در شبكه‌هاي داخلي جبران كنيم. اما آيا اين تقاضا در شبكه‌هاي ماهواره‌اي پاسخ داده مي‌شود؟ اگر مردم برنامه‌‌هاي غيراخلاقي نمي‌بينند پس اين تقاضا در حال پاسخ دادن است. بنابراين مي‌بينيم هر روز مراجعه به ماهواره بيشتر مي‌شود. اين به معني آن نيست كه مردم بي‌دين مي‌شوند، اصلا اينجوري نيست چون ما نمي‌توانيم تقاضاي مردم را پاسخ بدهيم آنها به ماهواره روي مي آورند. ببينيد الان آقاي ضرغامي مي‌گويند ما در حال توليد برنامه رقابتي هستيم. ولي قبول كنيد ما به آنان نمي‌رسيم.

ما الان در كل 10 شبكه ملي داريم با اين امكانات فني و هزينه نمي‌توانيم رقابت داشته باشيم باز هم 10 به 1000 است، اگر ما 20 اثر توليد كنيم آنان 2000 اثر توليد مي‌كنند و هيچ‌وقت شما در رقابت به آنان نخواهيد رسيد. يك مزيت داريم و آن مزيت زبان است چند شبكه دارند برنامه‌هايي را با زيرنويس فارسي پخش مي‌كنند. پس مزيت زبان را هم از دست مي‌دهيم. بنابراين ما بايد يك فكري بكنيم و تقاضاي مردم را جواب بدهيم. آيا اين بدين معناست كه مردم تقاضاي خود را از راه‌هاي غيرقانوني به دست بياورند، من مي‌گويم نه! ما بايد يك قدم بگذاريم جلو و تقاضاي مردم و ببينيم و باور كنيم و سعي كنيم آن را جبران كنيم منتهي از روش‌هاي قانوني. اين پيشنهاد نوعي نگاه به آينده است. حالا ممكن است شما با سه ديش و چند تا ال‌ام‌بي700 تا 1000 كانال را بگيري كه حالا خيلي از آنان با كيفيت نيست و مقداري هم كارتي است و اگر امروز با سه تا ديش داري مي‌گيري ممكن است چند سال ديگر مجبور باشي با پنج ديش بگيري.

ما بياييم خدمتي به مردم بكنيم و بگوييم لازم نيست چند تا ديش بگذاريد ما سرويس مناسب به شما مي‌دهيم و در كنارش 3000 كانال را به شما سرويس مي‌دهيم البته حقوق كپي‌رايت را بايد رعايت كنيم و به آن احترام بگذاريم چون اين حقوق معنوي دوطرفه است و البته حقوق كپي‌رايت را بايد رعايت كنيم و به آن احترام بگذاريم چون اين حقوق معنوي دوطرفه است و البته روي شبكه‌هايي كه همه اشتراك نظر دارند فيلترينگ انجام دهيم كه معتقدم مردم از اين‌كه اين شبكه‌هاي مضر فيلتر بشود، احساس نارضايتي نمي‌كنند. بعد از اين‌كه فيلترينگ اخلاقي شد، انتخاب‌ها كيفي‌تر مي‌شود چون انتخاب به خيلي مسائل مثل علايق فردي، تقواي خانوادگي مرتبط است و موجب مي‌شود مردم خودشان انتخاب مي‌كنند و بايد به مردم اعتماد كرد. اينگونه تقاضاي مردم جواب داده مي‌شود.

ببينيد بحث ماهواره تنوع‌طلبي است. يعني اين جوري نيست كه هزار تا شبكه را ببيني يا صبح تا شب پاي ماهواره باشي. اگر شما قدرت انتخاب داشته باشي و صد تا كانال زير دستت باشد تنوع‌طلبي از بين مي‌رود. معتقدم اين طرح يك مزيت ديگر دارد كه حرص و ولع بي‌جهت را از مخاطب مي‌گيرد. پژوهش‌ها هم ثابت كرده هيچ خبري نيست و مردم روي يك انتخاب ثابت مي‌شوند. من خانه‌اي را سراغ دارم كه دائم شبكه‌هايشان روي «المنار» بود. اينقدر «المنار» گوش داده بودند، عربي هم ياد گرفتند! خيلي‌ها مستند نگاه مي‌كنند، خيلي‌ها فيلم و سريال نگاه مي‌‌كنند. البته دقت كنيد سليقه‌هاي مردم هم عوض مي‌شود و پنج سال ديگر اين سليقه‌ها تغيير مي‌كند.

«بازتاب»: بحث نظارت صداوسيما و قوانين پخش چگونه است؟ اين سه شبكه چگونه قرار است كنترل شوند؟
ابوطالب: اين شبكه‌ها حتما محدوديت‌هاي كمتري نسبت به شبكه‌هاي ملي ما دارند. مثل اين كه گاهي سريال خارجي نشان مي‌دهيم و يك موقع سريال توليد مي‌كنيم. وقتي سريال توليد مي‌‌كنيم، مثلا در شب‌هاي برره محدوديت‌هاي عجيب و غريب داريم، اما موقعي كه سريال يا فيلم خارجي مي‌‌خريم و پخش مي‌كنيم محدوديت ما كمتر است. چون ما توليد نكرده‌ايم و ربطي به ما ندارد. ما با واقعيت كار داريم.

«بازتاب»: روش پخش اين شبكه‌ها چگونه است؟
ابوطالب: هم ADSL هم كابل و هم پخش‌هاي متمركز داخلي، براي مثال در شهرك اكباتان روي هر ساختمان 50 تا ديش است، بخشي به نام دريافت ـ مديريت ـ پخش (د.م.پ) تأسيس مي‌كنيم كه بخش خصوصي مي‌آيد مجوز مي‌گيرد و ديش حرفه‌اي مي‌‌گذارد و برنامه‌هاي ماهواره اي را به صورت داخلي به مردم مي‌دهد.

«بازتاب»: بخش خصوصي با چه جذابيتي بايد در اين پروژه سرمايه گذاري كند؟
ابوطالب: بخش خصوصي وقتي اين سرويس را راه‌اندازي كند آبونمان در قبال آن مي‌گيرد و همچنين امكان پخش تبليغات بازرگاني دارد.
«بازتاب»: مراكز د.م.پ چقدر طول مي‌كشد تا راه‌اندازي شوند؟
ابوطالب: شايد شش ماه تا يك سال
«بازتاب»: براي فاصله زماني حال تا راه‌اندازي اين طرح هم فكري خواهد شد؟
ابوطالب: بله براي فاصله زماني هم برنامه ريزي خواهد شد